Супер-сезимдер: Биздин сезим органдарыбыз максимумда
Сен жыттай аласың, көрө аласың, уга аласың жана даам тата аласың — бирок ошол эле каналдар укмуштуудай деңгээлге чейин күчөтүлсө эмне болот?
Негизги идея: Көптөгөн жаныбарлар биздегидей эле негизги сезим органдарына ээ — жыт, көрүү, угуу, даам — бирок эволюция алардын рецептор тыгыздыгын, нерв системасынын байланыштарын жана анатомиялык түзүлүштөрүн адам денесинин мүмкүнчүлүктөрүнөн алда канча ашыра өнүктүргөн.
🐽 1-бөлүм: Жыт сезүү — Максимумга чыгарылган жыт
1A. Иттин мурду — Жыт сезүүнүн алтын стандарты
Адамдардын мурун көңдөйүндө болжол менен 6 миллион жыт сезүүчү рецептор нейрондору бар. Бул көп сыяктуу угулат — бирок иттерде 100 миллиондон ашуун сезимтал рецептор бар экенин, ал эми жыттарды иштетүүгө арналган мээ аймагы адамдыкынан 40 эсе чоңураак экенин билгенде таң каласың.
Натыйжасы? Иттин жыт сезүү жөндөмдүүлүгү адамдыкынан 10,000дөн 100,000 эсеге чейин курч деп бааланат, бул сыналган жыт заттарына жана иттин тукумуна жараша өзгөрөт.
Негизги анатомиялык ыңгайлашуулар
- Жыт сезүү эпителийи: Бетинин аянты алда канча чоң, татаал турбинат сөөктөрүнө бүктөлгөн, 125–300 миллион рецептор клеткаларын камтыйт (бладхаунддарда эң жогорку көрсөткүч).
- Вомероназалдык (Якобсон) органы: Феромондорду жана башка учпас химиялык сигналдарды аныктоого адистешкен кошумча хемосенсордук орган.
- Өз алдынча кыймылдаган мурун тешиктери: Ар бир мурун тешиги абаны өз алдынча сезе алат, бул итке стерео-жыт — жыттын кайсы тараптан келе жатканын аныктоо мүмкүнчүлүгүн берет.
- Сөөктүү жыт текчеси: Мурун көңдөйүнүн ичиндеги жыт молекулаларын дем алуулар арасында кармап, топтоп турган түзүлүш, бул үзгүлтүксүз анализ жүргүзүүгө мүмкүндүк берет.
- Жыт сезүү булбусу: Адамдыкынан пропорционалдуу түрдө ~40 эсе чоңураак, жыттарды айырмалоо үчүн зор нерв иштетүү кубаттуулугун камсыз кылат.