Эмбриондук жана постэмбриондук өнүгүү
Бул сабак молекулалык механизмдерди, клетканын жүрүм-турумун жана биологиялык далилдерди байланыштырат. Өзүнчө терминдерди жаттабай, эмне өзгөргөнүн, эмне өлчөнгөнүн, процесс кайда жүргөнүн жана натыйжа тирүү система үчүн эмне себептен маанилүү экенин түшүнүү керек.
Негизги идея
Тез митоздук бөлүнүүлөр зиготаны көп майда клеткага бөлүп, эрте эмбрионду түзөт. Клеткалардын макулдашылган кыймылы түйүлдүк катмарларын жана дененин негизги планын түзөт.
Окуу максаттары
- Бөлчөктөнүү жана бластула: Тез митоздук бөлүнүүлөр зиготаны көп майда клеткага бөлүп, эрте эмбрионду түзөт.
- Гаструляция: Клеткалардын макулдашылган кыймылы түйүлдүк катмарларын жана дененин негизги планын түзөт.
- Дифференциация: Тандалма ген экспрессиясы геному бирдей клеткаларга ар башка түзүлүш жана кызмат берет.
- Морфогенез жана органогенез: Клетка бөлүнүшү, кыймылы, жабышуусу жана программаланган өлүмү ткандар менен органдарды калыптандырат.
- Постэмбриондук өнүгүү: Эмбриондук баскычтан кийин өсүү, жетилүү, айрым түрдө метаморфоз жана картаюу уланат.
Негизги түшүнүктөр
1. Бөлчөктөнүү жана бластула
Тез митоздук бөлүнүүлөр зиготаны көп майда клеткага бөлүп, эрте эмбрионду түзөт.
Байкоо же колдонуу: Бөлчөктөнүүдө клетка саны өсөт, бирок эмбриондун жалпы көлөмү аз өзгөрөт.
2. Гаструляция
Клеткалардын макулдашылган кыймылы түйүлдүк катмарларын жана дененин негизги планын түзөт.
Байкоо же колдонуу: Эктодерма, мезодерма жана энтодерма мүнөздүү орундарда пайда болот.