Электр тогу
Электр тогу — электромагнетизмдеги эң негизги түшүнүктөрдүн бири жана бардык электр технологиясынын пайдубалы — үйүңүздөгү жарыктан баштап колуңуздагы смартфонго чейин.
1. Электр тогу деген эмне?
Электр тогу — бул өткөргүч аркылуу электр заряддарынын агымынын ылдамдыгы. Заряддар (көбүнчө электрондор) материал аркылуу бир багытта координацияланган түрдө жылганда, ток агат деп айтабыз.
Аныктама
Электр тогу $I$ — бул $t$ убакыт бирдигинде өткөргүчтүн көлдөнөң кесиминен өтүүчү $Q$ заряддын өлчөмү катары аныкталат:
$$I = \frac{Q}{t}$$
| Чоңдук | Белгиси | СИ бирдиги | Бирдик белгиси |
|---|---|---|---|
| Ток | $I$ | Ампер | A |
| Заряд | $Q$ | Кулон | C |
| Убакыт | $t$ | Секунд | s |
Демек, 1 Ампер = секундасына 1 Кулон, б.а., $1\,\text{A} = 1\,\text{C/s}$.
Заряд агымын элестетүү
⚠️ Маанилүү конвенция: Шарттуу ток оң (+) полюстан терс (−) полюска карай агат, бул электрондордун чыныгы кыймыл багытына карама-каршы. Бул тарыхый конвенция бардык электр чынжырларын талдоодо колдонулат.
2. Суу аналогиясы
Суу агымы
- Суу насосу → басым берет
- Суу басымы → агымды жүргүзөт
- Агым ылдамдыгы (литр/сек) → бир чекиттен өтүүчү суунун көлөмү
- Тар түтүк → агымга каршылык көрсөтөт
Электр чынжыры
- Батарея → чыңалуу берет (ЭКК)
- Чыңалуу (V) → токту жүргүзөт
- Ток (A) → секундасына бир чекиттен өтүүчү заряд
- Каршылык (Ω) → ток агымына каршы турат