Кайтарым реакциялар жана химиялык тең салмактуулук
Тең салмактуулук — реакциянын токтошу эмес, карама-каршы реакциялардын ылдамдыктарынын динамикалык теңдешүүсү.
Максаттар: кайтарым реакцияларды таануу; динамикалык тең салмактуулукту түшүндүрүү; $K_c$ жазуу; $Q_c$ менен $K_c$ салыштыруу; концентрациянын, басымдын жана температуранын таасирин божомолдоо; катализатордун ролун түшүндүрүү.
1. Жабык системадагы кайтарымдуулук
$aA+bB\rightleftharpoons cC+dD$ үчүн башында түз реакция тезирээк. Продукттар топтолгондо кайтарым реакциянын ылдамдыгы өсөт. Жабык системада туруктуу температурада эки ылдамдык тең болуп калат. Бөлүкчөлөр өзгөрө бергени менен концентрациялар туруктуу.
Динамикалык тең салмак бирдей өлчөм деген эмес
Тең салмакта $v_{түз}=v_{кайтарым}$. Концентрациялар туруктуу, бирок сөзсүз бирдей эмес. Катыш температура жана константа менен аныкталат.
2. Константа жана реакциялык катыш
$K_c=\frac{[C]^c[D]^d}{[A]^a[B]^b}$. Даражалар теңдемеден алынат. Таза катуу заттар жана суюктуктар кирбейт. Чоң $K_c$ продукттардын, кичине $K_c$ реагенттердин артык экенин көрсөтөт. $Q_c$ ошол эле түрдө жазылып, учурдагы курам үчүн эсептелет.
| Салыштыруу | Божомол |
|---|---|
| $Q_c<K_c$ | Түз реакция үстөм |
| $Q_c=K_c$ | Тең салмак |
| $Q_c>K_c$ | Кайтарым реакция үстөм |
3. Ле Шателье боюнча ой жүгүртүү
- Теңдемени жазып, газ молдорун санаңыз.
- Таасирди жана эндотермиялык багытты аныктаңыз.
- Таасирди азайткан багытты тандаңыз.
- Курамдын жылышын $K$ өзгөрүшү менен чаташтырбаңыз.