Айлана-чөйрөнүн кычкылданышы жана коргоо
Кычкылдануу — аба, суу, топурак жана материалдар аркылуу тараган протон тең салмагынын химиялык жылышы.
1. Газдардан кислоталарга
Күкүрт диоксиди жана азот оксиддери абада кычкылданып, суу менен реакцияга кирип күчтүү кислоталарды түзөт. Жөнөкөйлөтүлгөн жол: $SO_2\rightarrow SO_3\rightarrow H_2SO_4$. Азот диоксиди кычкылдануу жана суудагы реакциялар аркылуу азот кислотасын түзөт. Булактар табигый да, адам иш-аракетине байланыштуу да болушу мүмкүн, бирок химия кычкылдануу даражалары, радикалдар, суу жана ташылуу менен аныкталат. Кислоталык түшүү нымдуу же кургак болот.
2. Буфердик сыйымдуулук жана таасирлер
Щелочтуулук суунун кислотаны нейтралдаштыруу жөндөмүн көрсөтөт; көбүнчө гидрокарбонат жана карбонат маанилүү. Негизги реакция: $H^++HCO_3^-\rightarrow CO_2+H_2O$. Щелочтуулук жетиштүү болсо кислота pH ны азыраак өзгөртөт. Буфер түгөнгөндө pH тез төмөндөйт.
Ашыкча $H^+$ минералдардын эригичтигин жана ион алмашууну өзгөртөт. Айрым металлдар кыймылдуураак болот, азык катиондору сүрүлөт, карбонат материалдары тез эрийт, биологиялык процесстер бузулат. Таасир дозага, убакытка, минерал курамына, органикалык затка жана буферге көз каранды.
3. Коргоо иерархиясы
- Алдын алуу: кислота прекурсорлорунун түзүлүшүн азайтуу, күкүрт кошулмаларын алып салуу жана газдарды тазалоо.