Инженериядагы энергия жана кубаттуулук
Инженер курган ар бир машина өзөгүндө бир эле нерсени жасайт: ал энергияны бир жерден же формадан экинчисине өткөрөт. Автомобиль күйүүчү майды кыймылга айлантат. Токтогул ГЭСи түшкөн сууну Бишкекти жарык кылган электр энергиясына айлантат. Телефон кубаттагыч дубалдан келген электр энергиясын аккумулятордо химиялык энергия түрүндө сактайт. Долбоордун ичинде энергиянын жолун ээрчий алсаңыз, ушул убакка чейин жасалган дээрлик ар кандай машинаны түшүнө аласыз.
- Энергия менен жумуш деген эмне экенин түшүндүрүп, жумушту күч менен аралыктын көбөйтүндүсү катары (джоуль менен) эсептей аласыз.
- Кубаттуулук деген эмне экенин жана эмне үчүн ошол эле жумушту тезирээк аткаруу үчүн көбүрөөк кубаттуулук керек экенин (ватт менен) түшүндүрө аласыз.
- Инженерлер иштеген негизги энергиянын түрлөрүн атап, бир түр экинчисине кантип айланарын кузатасыз.
- Энергиянын сакталуу законун колдонуп, дайыма "энергия каякка кетти?" деп сурай аласыз.
- Пайдалуу аракет коэффициентин (ПАК) эсептеп, эмне үчүн эч бир машина 100% натыйжалуу боло албастыгын түшүнөсүз.
- Электр эсебин киловатт-сааттарда окуп, приборду иштетүүнүн наркын эсептеп чыгасыз.
- Инженерияда колдонулган негизги энергия булактарын, анын ичинде эмне үчүн гидроэнергетика Кыргызстандын байлыгы экенин салыштырасыз.
Энергия — бул жумуш аткаруу жөндөмү, башкача айтканда бир нерсени кыймылдатуу, жылытуу, жарык кылуу же өзгөртүү жөндөмү. Түртө, тарта, көтөрө, айландыра, жылыта же жаркырата алган ар бир нерседе энергия бар. Керилген резинкада энергия бар (ал кайра секирип, кагаз шарды ыргытат). Бир литр бензинде энергия бар (ал автомобилди бир километрге айдай алат). Ысык чайда энергия бар (ал колуңузду жылыта алат). Тянь-Шань тоолорундагы бийик агып жаткан дарыяда энергия бар (ал куйкум менен түшүп, турбинаны айландыра алат).