Жарыктын дисперсиясы жана спектрлер; спектрдик анализ
Айнек призма ак күн жарыгын эмне үчүн түстүү тилкеге ажыратат — жана алынган түстөр алыскы жылдыздын химиялык курамын кантип окуганга жардам берет.
Негизги идея: Тунук чөйрөдө жарыктын ылдамдыгы — демек, сынуу көрсөткүчү n да — жарыктын түсүнө (толкун узундугуна) аз-аздан көз каранды. Бул көз карандылык жарыктын дисперсиясы деп аталат. Кызгылт көк (фиолет) жарык кызылга караганда катуураак жайлап, катуураак сынгандыктан, призма ак жарыкты түстөрдүн иреттелген тилкесине — спектрге ажыратат. Ар бир химиялык элемент өзүнүн так белгиленген толкун узундуктарын чыгарат жана жутат, ошондуктан спектр — бул "манжа изи". Мындай издерди окуу — спектрдик анализ: ал жылдыздардын, оттун жана болоттун эмнеден тураарын аларга тийбестен айтып берет.
Сабактын аягында сиз төмөнкүлөрдү жасай аласыз:
- дисперсияга аныктама берип, сынуу көрсөткүчү толкун узундугуна көз каранды экенин айтуу, n = n(λ);
- фиолет эмне үчүн катуураак, кызыл эмне үчүн алсызыраак ооурун түшүндүрүү жана спектрдин түстөрүнүн иретин атоо;
- n = c/v, λ = λ0/n жана ичке призманын мыйзамын δ = (n − 1)A колдонуу;
- үзгүлтүксүз, сызыктуу (нурлануу) жана сызыктуу (жутуу) спектрлерди айырмалап, алардын булактарын атоо;
- спектрдик анализди сүрөттөп, анын илимде жана өнөр жайда колдонулушун санап берүү.