Түз сызык, Нур жана Кесинди
Геометриянын негизги түшүнүктөрүн үйрөнүү
Киришүү: Тегиздик
Тегиздик деген эмне?
Тегиздик — бул бардык багыттарга чексиз созулган жалпак бет. Аны төмөнкүдөй элестетсе болот:
- Толук жалпак столдун бети (бирок түбөлүккө созулган)
- Көлдөгү тынч суунун бети (бирок чексиз)
- Эч качан бүтпөгөн кагаз барагы
- Тегиздиктин калыңдыгы жок — узундугу жана туурасы гана бар
- Биз тегиздиктин бир бөлүгүн гана тарта же көрө алабыз (ал чексиз!)
- Тегиздиктер кичине грек тамгалары менен белгиленет: α тегиздиги, β тегиздиги
Тегиздик бардык багыттарга чексиз созулат (жебелер анын уланарын көрсөтөт)
Түз сызык (Прямая)
Түз сызык деген эмне?
Түз сызык — бул эки багытка тең чексиз созулган толук түз жол.
Түз сызыктын касиеттери:
- Башталышы жок, аягы жок — эки багытка тең түбөлүккө созулат
- Толук түз — ийилүүлөр же бурулуштар жок
- Чексиз узундук — өлчөөгө болбойт
- Учу жок — жөн гана уланып кетет
- Калыңдыгы жок — биз аны көрүнүп турушу үчүн калың тартабыз
Түз сызыкты атоо:
Кичине тамга колдонуу:
l сызыгы, m сызыгы, n сызыгы
Сызыктагы эки чекитти колдонуу:
AB сызыгы, CD сызыгы
A жана B чекиттери аркылуу өткөн l сызыгы
Негизги касиет
Ар кандай эки түрдүү чекит аркылуу так БИР гана түз сызык өткөрүүгө болот.
Бул аксиома — далилсиз кабыл алынган геометриянын негизги чындыгы.
Эгер сизде A жана B чекиттери болсо, экөөнөн тең өткөн БИР гана сызык бар!
Сызыктардын кесилиши
Эки түрдүү сызык эң көп дегенде БИР чекитте кесилиши мүмкүн.
Эмне үчүн? Эгер алар эки чекитте кесилсе, алар бир эле сызык болмок (жогорудагы касиет боюнча)!
Параллель сызыктар
Параллель сызыктар — бул тегиздиктеги эки түрдүү сызык, алар канчалык узартылса да эч качан кесилбейт.
Белгилөө: AB ∥ CD ("AB CD га параллель" деп окулат)
Мисалдар: Темир жол рельстери, сызгычтын карама-каршы четтери
Тегиздиктеги эки сызыктын абалдары
1-вариант
Алар так бир чекитте кесилет
✕2-вариант
Алар параллель (эч качан кесилбейт)
∥3-вариант
Алар бир эле сызык (дал келет)
≡Башка мүмкүнчүлүктөр жок!