Аралаш сандарды кошуу
Аралаш сан бүтүн санды туура бөлчөк менен бириктирет. Аралаш сандарды кошуу бул эки же андан көп чоңдуктарды бир суммага бириктирүү дегенди билдирет.
Мисал: 23⁄4 + 11⁄2 бүтүн жана бөлчөк бөлүктөрү бар эки чоңдукту кошуу дегенди билдирет.
🔑 Негизги принцип
Аралаш сандын түзүлүшү:
Аралаш сан = Бүтүн бөлүк + Бөлчөк бөлүк
23⁄4 = 2 + 3⁄4
Аралаш сандарды кошуу үчүн:
- Бүтүн бөлүктөрдү бириктиргиле
- Бөлчөк бөлүктөрдү бириктиргиле
- Жыйынтыктарды бириктиргиле
- Эгер бөлчөк суммасы туура эмес болсо (≥1), кайра топтогула
Интерактивдүү визуализация — толук сабакта жеткиликтүү
📘 1-ыкма: Бөлүктөрдү өзүнчө кошуу
Бирдей бөлүмдөр (Жеңил учур)
Бөлчөктөрдүн бирдей бөлүмү болгондо, кошуу оңой:
1-кадам: Бүтүн сандарды кошкула
2-кадам: Алымдарды (үстүнкү сандарды) кошкула
3-кадам: Бөлүмдү ошол бойдон калтыргыла
4-кадам: Бүтүн жана бөлчөктү бириктиргиле
5-кадам: Керек болсо жөнөкөйлөткүлө
Мисал: 23⁄5 + 11⁄5
= (2 + 1) + (3⁄5 + 1⁄5)
= 3 + 4⁄5
= 34⁄5
= (2 + 1) + (3⁄5 + 1⁄5)
= 3 + 4⁄5
= 34⁄5
Интерактивдүү визуализация — толук сабакта жеткиликтүү
⚠️ Кайра топтоо: Бөлчөк суммасы 1ден ашканда
Кээде бөлчөктөрдү кошкондо, сумма туура эмес бөлчөк болот (алым ≥ бөлүм). Сиз кайра топтошуңуз керек!
Кайра топтоо кадамдары
- Бүтүн бөлүктөрдү кошкула
- Бөлчөктөрдү кошкула
- Эгер бөлчөк туура эмес болсо, аралаш санга айландыргыла
- Кошумча бүтүндү бүтүн бөлүккө кошкула
Мисал: 24⁄5 + 13⁄5
= (2 + 1) + (4⁄5 + 3⁄5)
= 3 + 7⁄5 ← туура эмес!
= 3 + 12⁄5
= 42⁄5
= (2 + 1) + (4⁄5 + 3⁄5)
= 3 + 7⁄5 ← туура эмес!
= 3 + 12⁄5
= 42⁄5
Кайра топтоонун дагы мисалдары
| Маселе | Чыгаруу | Жооп |
|---|---|---|
| 23⁄4 + 13⁄4 | 3 + 6⁄4 = 3 + 12⁄4 | 41⁄2 |
| 35⁄6 + 25⁄6 | 5 + 10⁄6 = 5 + 14⁄6 | 62⁄3 |
| 47⁄8 + 25⁄8 | 6 + 12⁄8 = 6 + 14⁄8 | 71⁄2 |
🔄 Ар кандай бөлүмдөр
Бөлчөктөрдүн ар кандай бөлүмдөрү болгондо, адегенде жалпы бөлүм табуу керек.
Кадам-кадам ыкмасы
- Бөлчөктөрдүн ЭКӨБ (Эң кичине жалпы бөлүм) табыңыз
- Ар бир бөлчөктү ЭКӨБ менен эквиваленттүү бөлчөккө айландырыңыз
- Бүтүн бөлүктөрдү кошуңуз
- Айландырылган бөлчөктөрдү кошуңуз
- Керек болсо кайра топтоңуз
- Акыркы жоопту жөнөкөйлөтүңүз
ЭКӨБ табуу:
1⁄3 жана 1⁄4 үчүн:
3түн эселиктери: 3, 6, 9, 12, 15...
4түн эселиктери: 4, 8, 12, 16...
ЭКӨБ = 12