Клетка теориясы: Биологиянын негизи
Клетка теориясы — биологиядагы эң негизги принциптердин бири. Ал клеткалар менен бардык тирүү организмдердин ортосундагы байланышты сүрөттөйт — бирок биз көрө тургандай, бардык биологиялык нерселер бул алкакка так туура келе бербейт.
Кыскача тарых
Клетка теориясы бир эле «эврика» учурунан пайда болгон эмес — ал дээрлик 200 жыл бою бир нече илимпоздор тарабынан курулган, алардын ар бири табышмактын негизги бөлүгүн кошкон.
Клетка теориясынын үч классикалык принциби
Клетка теориясы — XIX кылымдын ортосунда биринчи жолу түзүлгөн илимий теория. Анын үч негизги принциби заманбап биологиянын пайдубалын түзөт:
1-принцип
Бардык тирүү организмдер бир же бир нече клеткадан турат.
Бир клеткалуу бактерия болобу же триллиондогон клеткалардан турган көп клеткалуу адам болобу, ар бир тирүү организм жок дегенде бир клеткадан турат.
2-принцип
Клетка — түзүлүштүн жана функциянын негизги бирдиги.
Клеткалар — жашоонун бардык функцияларын аткара алган эң кичинекей бирдиктер — анын ичинде зат алмашуу, гомеостаз, өсүү, стимулдарга жооп берүү жана көбөйүү.
3-принцип
Бардык клеткалар мурунку клеткалардан пайда болот.
Жаңы клеткалар гана мурунку клеткалардын бөлүнүшү аркылуу пайда болот. Бул Вирховдун принциби: "omnis cellula e cellula" (ар бир клетка клеткадан). Бул өз алдынча пайда болуу деген эски идеяны четке кагат.