Клетканын түзүлүшү: Прокариоттор жана Эукариоттор
Бардык тиричиликтин негизги курулуш материалдарын түшүнүү
🔬 1. Бардык тирүү организмдер клеткалардан турат
Бардык тирүү организмдер — эң кичинекей бактериядан баштап эң чоң китке чейин — клеткалардан турат. Клетка — тиричиликтин негизги түзүмдүк жана функционалдык бирдиги. Клеткалар ички түзүлүшүнө жараша эки чоң категорияга бөлүнөт:
🦠 Прокариоттук клеткалар
Про- = "алдында" | -карион = "ядро"
Бактериялар жана Археялар домендеринин организмдеринде кездешет. Бул клеткаларда мембрана менен курчалган ядро жок.
🧫 Эукариоттук клеткалар
Эу- = "чыныгы" | -карион = "ядро"
Жаныбарларда, өсүмдүктөрдө, козу карындарда жана протисттерде (Эукария домени) кездешет. Бул клеткаларда мембрана менен курчалган ядро бар.
🧬 2. БАРДЫК клеткаларга мүнөздүү төрт белги
Айырмачылыктарына карабастан, Жер бетиндеги ар бир клетка төрт жалпы компонентке ээ:
Плазмалык мембрана
Клетканын ичин сырткы чөйрөдөн бөлүп турган жана кирүүнү/чыгууну көзөмөлдөгөн фосфолипиддик кош катмар.
Цитоплазма
Клетканын ичин толтурган желе сымал зат, анда химиялык реакциялар жүрөт жана органеллалар жайгашат.
ДНК
Белоктарды түзүү жана клетканын ишмердүүлүгүн башкаруу боюнча нускамаларды камтыган тукум куучулук материал.
Рибосомалар
мРНК-ны окуп, клетканын иштеши үчүн зарыл болгон белоктарды синтездеген (түзгөн) молекулалык машиналар.