Генетиканын негизги түшүнүктөрү: Менделдин закондору
Белгилердин бир муундан кийинки муунга кантип мурасталаарын түшүнүү
Тарыхый маалымат
Иоганн Грегор Мендель (1822–1884), көбүнчө «генетиканын атасы» деп аталган, бакча буурчагы (Pisum sativum) менен алгачкы гибриддештирүү тажрыйбаларын жүргүзгөн австриялык монах болгон.
1856 жана 1863-жылдар аралыгында Мендель болжол менен 28 000 буурчак өсүмдүгүн өстүрүп, сыноодон өткөрүп, уруктун түсү, уруктун формасы жана гүлдүн түсү сыяктуу белгилердин ата-энеден тукумга кантип өтөөрүн кылдаттык менен байкаган.
Анын эмгеги өз мезгилинде анча таанылган эмес, бирок 1900-жылдардын башында кайра ачылып, заманбап генетика илиминин негизин түзгөн.
Негизги аныктамалар
Ген
Хромосомада жайгашкан тукум куучулук маалыматтын өзүнчө бирдиги. Гендер белгилерди аныктоочу белокторду түзүү боюнча нускамаларды камтыйт.
Аллелдер
Бир эле гендин ар кандай варианттары. Гендер ата-энеден тукумга аллелдер деп аталган жуптар менен берилет. Аллелдер бирдей болгондо → гомозиготтуу; ар башка болгондо → гетерозиготтуу.
Доминанттуу жана рецессивдүү
Гетерозиготто доминанттуу аллел (чоң тамга, мис., A) рецессивдүү аллелдин (кичине тамга, мис., a) көрүнүшүн жашырат.