Көбөйүү: Жыныссыз жана Жыныстык
Негизги идея: Көбөйүү — бул организмдер жаңы тукумдарды жаратып, өз түрүнүн жашоосун камсыз кылган биологиялык процесс. Эки негизги стратегия бар: жыныссыз көбөйүү (бир ата-эне, гаметалардын кошулуусу жок) жана жыныстык көбөйүү (эки ата-эне, гаметалардын кошулуусу).
Жыныссыз Көбөйүү
Жыныссыз көбөйүүдө бир ата-эне организм ата-энеге генетикалык жактан окшош тукумдарды (клондорду) жаратат. Бул процессте гаметалар жана уруктандыруу катышпайт.
Негизги Өзгөчөлүктөр
- Бир гана ата-эне керек
- Митоз аркылуу жүрөт (бирдей көчүрмөлөрдү жаратуучу клетка бөлүнүүсү)
- Тукумдар генетикалык жактан бирдей (клондор)
- Жыныстык көбөйүүгө караганда тезирээк
- Жубай табуунун кереги жок
Жыныссыз Көбөйүүнүн Түрлөрү
| Түрү | Сүрөттөмө | Мисал |
|---|---|---|
| Бинардык бөлүнүү | Ата-эне клетка бирдей өлчөмдөгү эки окшош кыз клеткага бөлүнөт | Бактериялар, Амёба |
| Бүчүрлөнүү | Ата-энеде кичинекей өсүндү (бүчүр) пайда болуп, акыры бөлүнүп кетет | Гидра, Ачыткы |
| Фрагментация | Организм бөлүктөргө бөлүнүп, ар бир бөлүк жаңы организмге айланат | Деңиз жылдыздары, Планария |
| Вегетативдик көбөйүү | Жаңы өсүмдүктөр вегетативдик бөлүктөрдөн (тамырлар, сабактар, жалбырактар) өсөт | Кулпунай мурутчалары, картошка түйнөктөрү, имбирь тамыр сабактары |
| Спора түзүү | Атайын көбөйүү клеткалары (споралар) жаңы организмдерге айланат | Козу карындар, Папоротниктер, Мамыктар |
| Партеногенез | Уруктанбаган жумуртка клетка толук организмге айланат | Аарылар, Кемиргичтер (тли), кээ бир сойлоочулар |