Экосистемалар, энергия агымы жана заттардын айлануусу
Экосистема организмдерди физикалык чөйрө менен энергиянын өтүшү жана заттын кайра айланышы аркылуу байланыштырат. Сабак энергиянын бир багыттуу агымын атомдордун циклдүү кыймылынан айырмалап, өзгөрүүлөр коомчулукка кантип тарарын азык торлору аркылуу түшүндүрөт.
Окуу максаттары
- негизги терминдерди так аныктоо
- молекулалык, организмдик жана популяциялык далилдерди байланыштыруу
- идеяларды тааныш эмес биологиялык жагдайларда колдонуу
Негизги түшүнүктөр
Экосистема организмдер коомчулугун жана алар энергия менен зат алмашкан жансыз чөйрөнү камтыйт.
Трофикалык деңгээл — энергиянын азык жолундагы орун, мисалы продуцент, биринчи керектөөчү же жогорку деңгээлдеги керектөөчү.
Азык тору — энергия өтүшүнүн бир нече жолун көрсөткөн өз ара байланышкан азыктануу мамилелеринин тармагы.
Энергия көпчүлүк экосистемаларга жарык түрүндө кирип, организмдер аркылуу өтүп, жылуулук болуп чыгат; ал зат сыяктуу циклде кайталанбайт.
Ажыратуучу өлгөн органикалык затты ажыратып азык алып, минералдык заттарды чөйрөгө кайра кайтарат.
Биогеохимиялык цикл — химиялык элементтин организмдер жана атмосфера, суу же тоо тектери аркылуу кайра-кайра кыймылы.