Суюктуктардагы жана газдардагы басым
Сууну же абаны кысуу бардык багытка кантип таралат
Негизги ой: Катуу денеден айырмаланып, суюктук же газ өз формасын сактай албайт. Анын майда бөлүкчөлөрү эркин жылып, учуп жүрөт. Ошондуктан жабык суюктукка же газга басканыңызда, кысуу бир жерде калбайт — ал тарап, бардык багытка бирдей басат. Ушул жөнөкөй факт суу түтүктөрүнүн, тосмолордун, гидравликалык автокөтөргүчтөрдүн, атүгүл бассейндин түбүндө кулагыңыздын бүтүп калышынын да себебин түшүндүрөт.
Сабактын аягында сиз:
- суюктуктар менен газдар эмне үчүн бардык багытка, бир гана төмөн эмес, басарын түшүндүрө аласыз,
- Паскаль законун айтып, аны менен гидравликалык прессти түшүндүрө аласыз,
- суюктуктун ичиндеги басымды p = ρgh формуласы менен эсептей аласыз,
- туташкан идиштердеги суюктуктун деңгээлдерин алдын ала айта аласыз,
- манометр басымды кантип өлчөөрүн сүрөттөй аласыз.
1. Кыскача эскертүү: басым деген эмне
Өткөн сабакта сиз басым менен таанышкансыз. Басым күч беттин ар бир кичине бөлүкчөсүнө канчалык катуу кысылганын көрсөтөт. Бул күчтү ал баскан аянтка бөлгөнгө барабар:
p = F / A
- p — басым, паскаль (Па) менен өлчөнөт,
- F — бетке баскан күч, ньютон (Н) менен,
- A — күч жайылган аянт, чарчы метр (м2) менен.
Бир паскаль — бул бир чарчы метрге жайылган бир ньютон: 1 Па = 1 Н/м2. Бул кичине бирдик, ошондуктан көбүнчө килопаскаль колдонулат: 1 кПа = 1000 Па. Курч ийне чоң басым жаратат, анткени A өтө кичине. Эми биз жаңы нерсени көрөбүз: катуу дене эмес, суюктук же газ кысылганда эмне болот.