Жөнөкөй механизмдер: рычаг, блоктор, "алтын эреже" жана ПАК
Энергия кошпогон, бирок ишти жеңилдеткен шаймандар.
Негизги ой: жөнөкөй механизм — бул күчтүн чоңдугун же багытын өзгөрткөн шайман. Ал оор ташты аз күч менен көтөрүүгө же чаканы жогору көтөрүү үчүн жипти төмөн тартууга мүмкүндүк берет. Бирок ал эч качан бекер утуш бербейт: күчтөн канча уттук, ошончо аралыктан уттурабыз.
Сабактын аягында сиз төмөнкүлөрдү жасай аласыз:
- жөнөкөй механизм эмне кыларын айтуу жана рычаг менен блокту атоо;
- рычагдын тең салмактуулук эрежесин F1 · l1 = F2 · l2 колдонуу;
- күчтүн моментин сүрөттөө жана узун ийин эмне үчүн жардам берерин түшүнүү;
- кыймылсыз блокту кыймылдуу блоктон айырмалоо;
- механиканын "алтын эрежесин" түшүндүрүү;
- механизмдин ПАК эсептөө.
1. Жөнөкөй механизм деген эмне?
Мурунку темаларда сиз иш күч денени аралыкка жылдырганда аткарыларын билдиңиз: A = F · s. Оор капты түз жогору көтөрүү үчүн анын салмагынан кем эмес күч менен тартуу керек. Бул бир кишиге өтө оор болушу мүмкүн.
Жөнөкөй механизм — бул сиз үчүн күчтү өзгөрткөн акылдуу шайман. Ал экөөнүн бирин жасайт (кээде экөөнү тең):
- Күчтүн чоңдугун өзгөртөт — аз күч менен чоң жүктү жылдыруу үчүн (лом ташты көтөрөт).
- Күчтүн багытын өзгөртөт — ыңгайлуу жакка тартуу үчүн (кудуктан чаканы жогору көтөрүү үчүн жипти төмөн тартуу).
Бул сабактын негизги жөнөкөй механизмдери — рычаг жана блок. Турмуштан тааныш башкалары — кыйгач тегиздик (пандус), сынык (балта) жана бурама.