Электр заряды, өткөргүчтөр, изоляторлор жана жөнөкөй электр чынжырлары
Электрондун өтүшүнөн лампанын күйүшүнө чейин электр так эрежелерге баш иет.
Негизги ой: электр заряды оң жана терс болот. Заряд статикалык электр катары денеде топтолушу же туюк өткөрүүчү жолдо электр тогу катары кыймылдашы мүмкүн.
Окуу максаттары
- заряддардын тартылышын жана түртүлүшүн сүрөттөө;
- өткөргүчтөрдү изоляторлордон айырмалоо;
- ток булагын, зымдарды, лампаны жана өчүргүчтү табуу;
- чынжыр ачык же туюк болгондо лампанын күйүшүн божомолдоо;
- төмөн чыңалуудагы коопсуз иш эрежелерин сактоо.
Заряд жана аракеттешүү
Электр зарядынын эки түрү бар: оң жана терс. Атташ заряддар түртүлөт, ар башка заряддар тартылат. Оң жана терс заряддары тең салмакта болсо, дене электрдик нейтралдуу. Сүрүлүүдө же тийишүүдө электрондор бир материалдан экинчисине өтүшү мүмкүн, ал эми протондор ядродо байланышкан бойдон калат.
Эсте тутуңуз: заряддалган дене нейтралдуу денени да тарта алат, анткени нейтралдуу материалдын ичиндеги заряддар бир аз жылат.
Өткөргүчтөр жана изоляторлор
Өткөргүчтө электр заряды оңой кыймылдайт; металлдар кеңири мисал. Изолятор заряддын кыймылына күчтүү тоскоол болот; кургак пластик, резина жана айнек мисал боло алат. Металл зым ток өткөрөт, ал эми пластик каптама колду жана жанындагы зымдарды коргойт.
| Ролу | Мисалдар | Колдонуу |
|---|---|---|
| Өткөргүч | жез, алюминий | зымдын өзөгү |
| Изолятор | пластик, резина, айнек | каптама жана таяныч |