Пайыздык көбөйүү жана азаюу
Чоңдуктардын кантип өсүп же кичирейип жатканын түшүнүү, баштапкы маанинин пайызы катары туюнтулган.
1. Пайыздык өзгөрүү деген эмне?
Пайыздык көбөйүү
Чоңдук чоңоёт, биз пайыздык көбөйүү деп айтабыз. Маани баштапкынын кандайдыр бир пайызына өсөт.
Мисалдар: Баа көтөрүлөт, калк өсөт, эмгек акы көбөйөт
Пайыздык азаюу
Чоңдук кичирейет, биз пайыздык азаюу деп айтабыз. Маани баштапкынын кандайдыр бир пайызына кичирейет.
Мисалдар: Арзандатуулар, эскирүү, салмак жоготуу
Төмөнкү диаграмма 50% көбөйүү жана 50% азаюу баштапкы 50 маанисине кандай таасир этерин көрсөтөт — түстүү мамычалар катары.
2. Көбөйгөндөн кийин жаңы маанини табуу
1-ыкма: Эки кадам
1-кадам: Көбөйүү өлчөмүн табуу
$$\color{#e67e22}{\text{Көбөйүү}} = \color{#2980b9}{\text{Баштапкы маани}} \times \frac{\color{#27ae60}{\text{Пайыз}}}{100}$$
2-кадам: Баштапкыга кошуу
$$\color{#8e44ad}{\text{Жаңы маани}} = \color{#2980b9}{\text{Баштапкы}} + \color{#e67e22}{\text{Көбөйүү}}$$
2-ыкма: Бир кадам (Көбөйтүндү)
$$\color{#8e44ad}{\text{Жаңы маани}} = \color{#2980b9}{\text{Баштапкы}} \times \left(1 + \frac{\color{#27ae60}{\text{Пайыз}}}{100}\right)$$
Бул көбөйтүндү ыкмасы - тезирээк жана оңой!
Мисал: 200 25% көбөйдү
1-ыкма: Көбөйүү = 200 × 0.25 = 50, демек Жаңы = 200 + 50 = 250
2-ыкма: Жаңы = 200 × 1.25 = 250