Заттын агрегаттык абалынын өзгөрүшү
Энергиянын берилиши бөлүкчөлөрдү кандайча кайра жайгаштырат, бирок заттын өзүн өзгөртпөйт
Негизги ой: энергия берилгенде же сыртка чыкканда зат катуу, суюк жана газ абалдарынын ортосунда өтө алат. Абал өзгөргөндө химиялык бөлүкчөлөр ошол бойдон калат; алардын аралыгы, кыймылы жана өз ара тартылышы өзгөрөт. Ошондуктан агрегаттык абалдын өзгөрүшү жаңы заттын пайда болушу эмес, физикалык өзгөрүү болуп саналат.
Окуу максаттары:
- эрүү, тоңуу, буулануу, кайноо, конденсация, сублимация жана десублимацияны атап, айырмалоо;
- ар бир өтүүнү бөлүкчөлөр жана энергия модели менен түшүндүрүү;
- ысытуу жана муздатуу ийри сызыктарындагы жантайган бөлүктөрдү жана платолорду окуу;
- бууланууну кайноодон айырмалоо;
- моделди аба ырайына, азык сактоого, муздаткычтарга жана материалдарга коопсуз колдонуу.
1. Бир заттын кеңири кездешкен үч абалы
Агрегаттык абал заттын чоң масштабда байкалган жүрүм-турумун сүрөттөйт. Катуу зат өзүнүн формасын жана көлөмүн сактайт. Суюктук көлөмүн дээрлик сактап, агат жана идиштин формасын алат. Газдын туруктуу формасы да, туруктуу көлөмү да жок; ал жеткиликтүү мейкиндикти толтурат. Бөлүкчөлөр модели муну мындай түшүндүрөт: катуу затта бөлүкчөлөр бири-бирине жакын жана иреттүү жайгашып, туруктуу орундардын айланасында термелет; суюктукта алар жакын бойдон калып, бири-биринин жанынан жылат; газда аралыктар кыйла чоң болуп, бөлүкчөлөр ар тарапка эркин кыймылдайт.