Салыштырмалуу молекулалык жана формулалык масса
Химиялык формула атомдорду саноочу көрсөтмө. $M_r$ формуладагы бардык атомдордун $A_r$ маанилерин кошуу менен табылат.
Негизги ой жана максаттар
Ар башка элементтердин атомдорунун салыштырмалуу массалары ар башка. Молекулада алардын салымдары кошулат. $\mathrm{NaCl}$ сыяктуу иондук катуу зат үчүн натыйжа салыштырмалуу формулалык масса деп аталат, анткени зат өзүнчө молекулалардан эмес, кристаллдык тордон турат.
- белгилерди жана индекстерди окуйсуңар;
- мезгилдик системадан $A_r$ табасыңар;
- $M_r$ ни кадам сайын эсептейсиңер;
- эмне үчүн өлчөө бирдиги жок экенин түшүндүрөсүңөр.
1. $A_r$ ден $M_r$ ге
$A_r$ атомдун орточо массасын көмүртек-12 атомунун массасынын он экиден бир бөлүгү менен салыштырат. $M_r$ молекуланын массасын ошол эле эталон менен салыштырат. Бул катыштар грамм менен жазылбайт.
$\mathrm{H_2O}$ формуласында эки H жана бир O бар: $M_r=2\times1+16=18$.
2. Молекулабы же формулалык бирдикпи?
$\mathrm{CO_2}$ үчүн «салыштырмалуу молекулалык масса», ал эми $\mathrm{NaCl}$ үчүн «салыштырмалуу формулалык масса» дейбиз. Эреже бирдей: ар бир атомду санап, анын $A_r$ салымын кошобуз.
$A_r(\mathrm{Na})=23$, $A_r(\mathrm{Cl})=35{,}5$ болсо, $\mathrm{NaCl}$ формулалык массасы $58{,}5$.