Салыштырма атомдук масса
Кадимки тараза менен бирден өлчөөгө мүмкүн болбогон атомдорду салыштыруучу жалпы шкала
1. Негизги идея жана окуу максаттары
Ар бир атом өтө жеңил. Бир атомдун массасын килограмм менен жазсак, алдына көп нөл коюлган ыңгайсыз сан чыгат. Ошондуктан химиктер атомдордун массасын бирдей кабыл алынган эталон менен салыштырышат. Натыйжа салыштырма атомдук масса деп аталат жана $A_r$ менен белгиленет. Ал элементтин атому жалпы шкала боюнча канчалык оор экенин көрсөтөт.
Сабактын аягында силер
- салыштырма шкала эмне үчүн керек экенин түшүндүрүп, көмүртек-12 эталонун атай аласыңар;
- мезгилдик таблицадан $A_r$ маанисин окуп, анын өлчөө бирдиги жок экенин айта аласыңар;
- атомдорду $A_r$ боюнча салыштырып, атомдордун саны боюнча жөнөкөй жалпы массаны эсептей аласыңар;
- атомдук номер $Z$ менен салыштырма атомдук масса $A_r$ ортосундагы айырманы түшүндүрө аласыңар;
- ондук табличалык маани бөлчөк атомду билдирбей турганын туура чечмелей аласыңар.
2. Көмүртек-12 шкаласы кантип түзүлгөн
Ар бир шкалага туруктуу эталон керек. Химиктер көмүртек-12 изотобунун бир атомун тандап, анын массасын так 12 бөлүк деп аныкташкан. Демек, бир бөлүк көмүртек-12 атомунун массасынын он экиден бирине барабар. Элементтин салыштырма атомдук массасы анын атомдорунун орточо массасын ушул бир эталондук бөлүк менен салыштырат:
$A_r(X)=\dfrac{X\text{ элементинин бир атомунун орточо массасы}}{\text{көмүртек-12 атомунун массасынын }\tfrac{1}{12}\text{ бөлүгү}}$