Валенттүүлүк: кошулуу жөндөмүнөн химиялык формулага чейин
Химиялык формула заттын курамында кайсы элементтер бар экенин жана алардын атомдору же формулалык бирдиктери кандай эң кичине бүтүн сандуу катышта кошуларын кыскача көрсөтөт.
Негизги ой жана окуу максаттары
Валенттүүлүк — элементтин атомунун кошулуу жөндөмүн түшүндүргөн баштапкы модель: жөнөкөй кошулмада ал канча байланыш түзө алат. Бул сабакта валенттүүлүк рим цифрасы менен, мисалы кычкылтек(II) деп белгиленет. Ал эки элементтен турган жөнөкөй бинардык кошулмалардын формулаларын алдын ала аныктоого жардам берет.
Сабактын аягында индекстерди туура окуй аласыз; белгилүү валенттүүлүктөр боюнча бинардык формула түзөсүз; индекстерди эң кичине бүтүн сандуу катышка чейин кыскартасыз; жалпы кошулуу мүмкүнчүлүктөрүнүн теңдигин текшересиз; индекс менен коэффициентти айырмалайсыз; ошондой эле валенттүүлүк моделинин мүмкүнчүлүктөрүн жана чектерин түшүндүрөсүз.
1. «Кошулуу чекиттеринин» иштөөчү модели
Ар бир атомдун белгилүү сандагы кошулуу чекити бар деп элестетиңиз. Суутек(I) — бир, кычкылтек(II) — эки, азот(III) баштапкы мисалдардын көбүндө — үч, көмүртек(IV) — төрт чекитке ээ. Бир элемент берген кошулуу мүмкүнчүлүктөрү экинчи элементтики менен толук дал келгенде модель туура түзүлөт.
Бул иштөөчү моделде валенттүүлүктүн «плюс» же «минус» белгиси жок. Валенттүүлүк формуладагы атомдордун саны да, электр заряды да, атомдун чыныгы сүрөтү да эмес. Кийинки класстарда кычкылдануу даражалары, иондор, химиялык байланыш теориялары жана молекуланын геометриясы кененирээк каралат.