Молекулалык жана молекулалык эмес түзүлүш. Кристаллдык торлор
Касиеттер байланыштын түрүнө гана эмес, катуу затта кайталанган бөлүкчөлөргө жана алардын аракеттенүүсүнө көз каранды.
Окуу максаттары
- Молекулалык заттарды кеңири молекулалык эмес түзүлүштөрдөн айырмалоо.
- Тор түйүндөрүндөгү бөлүкчөлөрдү жана кармаган күчтөрдү аныктоо.
- Молекулалык, иондук, металлдык жана атомдук торлорду салыштыруу.
- Эрүү, катуулук, өткөрүмдүүлүк жана эригичтикти божомолдоо.
- Аллотроптордун касиеттеринин айырмасын түшүндүрүү.
1. Түзүлүштүн эки масштабы
Молекулалык зат өзүнчө молекулалардан турат: молекула ичинде күчтүү, молекулалар арасында алсызыраак аракеттенүү бар. Молекулалык эмес затта өзүнчө молекула жок; иондор, атомдор же металл өзөктөрү үзгүлтүксүз тор түзөт. Иондук же тармактык заттын формуласы молекуланы эмес, курамдын катышын берет.
2. Молекулалык кристаллдар
Түйүндөрдө молекулалар турат, аларды дисперсиялык, диполь-диполь же суутектик аракеттенүү кармайт. Эрүүдө ички коваленттик байланыштар эмес, молекулалар аралык күчтөр жеңилет, ошондуктан көпчүлүгү төмөн температурада эрийт жана жумшак. Кыймылдуу заряддары жок болгондуктан адатта ток өткөрбөйт. Суутектик байланыш температураны жогорулатат.
3. Иондук кристаллдар
Катиондор жана аниондор үч өлчөмдүү тор түзөт. Күчтүү тартылуу эрүү температурасын жогорулатат. Алар катуу, бирок морт: катмар жылганда бирдей заряддар жакындап, тор сынып калат. Катуу абалда иондор бекитилген, балкымада же эритмеде кыймылдап ток өткөрөт. Эригичтик тор тартылуусу менен сольватациянын атаандашуусуна көз каранды.