Эритмелер жана дисперстик системалар: курамы жана массалык үлүшү
Аралашмалар бир тектүү же даана бир тектүү эмес болушу мүмкүн. Алардын касиеттери бөлүкчөлөрдүн өлчөмүнө, өз ара аракеттенишине жана курамына көз каранды.
Окуу максаттары
- Чыныгы эритмени, коллоидди, суспензияны жана эмульсияны айырмалоо.
- Дисперстик фазаны жана дисперсиялык чөйрөнү аныктоо.
- Курамды массалык үлүш жана массалык пайыз менен туюнтуу.
- Даярдоо, аралаштыруу, суюлтуу жана буулантуу эсептерин чыгаруу.
- Бөлүкчө өлчөмүн чөгүү, чыпкалоо жана жарык чачыроо менен байланыштыруу.
1. Бөлүкчөлөр деңгээлиндеги аралашмалар
Аралашма химиялык өзгөчөлүгүн сактаган эки же андан көп заттан турат. Бир тектүү аралашмада каралган масштабдагы ар бир үлгүнүн курамы бирдей. Эритме бир тектүү: эриген зат эриткичте молекула же ион түрүндө бөлүштүрүлөт. Бир тектүү эмес аралашмада курам бир аймактан экинчисине өзгөрөт. Бөлүкчө же тамчы түрүндө тараган компонент дисперстик фаза, ал эми үзгүлтүксүз компонент дисперсиялык чөйрө деп аталат.
Масштабдык модель: эритменин бөлүкчөлөрү эң майда, коллоиддик бөлүкчөлөр орточо, ал эми суспензиянын бөлүкчөлөрү тез чөгүүгө жетишерлик чоң.
2. Дисперстик системалардын түрлөрү
| Система | Бөлүкчөлөр | Байкоо | Бөлүү |
|---|---|---|---|
| Чыныгы эритме | молекулалар же иондор | чөкпөйт, кадимки чыпкада кармалбайт | буулантуу, айдоо, кристаллдаштыруу |
| Коллоид | орточо бөлүкчөлөр | жарыкты чачыратат, жай чөгөт | мембрана же центрифугалоо |
| Суспензия | ири катуу бөлүкчөлөр | булуттуу, убакыт өткөндө чөгөт | чыпкалоо же тундуруу |
| Эмульсия | бир суюктуктун башкадагы тамчылары | катмарларга бөлүнүшү мүмкүн | тундуруу, центрифугалоо, фазаларды бөлүү |