Реакциялардын классификациясы, сакталуу мыйзамдары жана термохимиялык эсептөөлөр
Теңделген теңдеме бөлүкчөлөрдүн сакталуусун, сандык катыштарды жана ΔH берилсе энергия өтүшүн сүрөттөйт.
Максаттар
- Реакцияларды бөлүкчө өзгөрүшү жана энергия өтүшү боюнча классификациялоо.
- Атом жана заряд сакталуусу менен теңдөө.
- Коэффициенттерди моль катышы катары түшүндүрүү.
- Термохимиялык теңдемелерди туура масштабдоо жана тескери буруу.
- Реакция өлчөмү же температура өзгөрүшү боюнча жылуулукту эсептөө.
1. Классификация
| Түр | Схема | Маани |
|---|---|---|
| Кошулуу | A + B → AB | бир нече реагент азыраак продукт берет |
| Ажыроо | AB → A + B | бир реагент бир нече продукт берет |
| Орун басуу | A + BC → AC + B | бир бөлүкчө башкасын алмаштырат |
| Алмашуу | AB + CD → AD + CB | иондор өнөктөш алмаштырат |
| Күйүү | зат + O2 → оксиддер | энергия бөлгөн тез кычкылдануу |
Бир реакция бир нече категорияга кириши мүмкүн: күйүү кычкылдануу-калыбына келүүчү жана экзотермиялык болушу мүмкүн. Кайталанмалуулук, фазалык бир тектүүлүк жана катализ да өзүнчө белгилер.
2. Сакталуу жана теңдөө
Химиялык реакция атомдорду кайра жайгаштырат. Ар бир элементтин атом саны жана жалпы заряд эки тарапта тең. Жабык системада масса сакталат. Газ ачык идиштен чыкса, идиш массасы азайышы мүмкүн, бирок чыккан газды кошкондо жалпы масса сакталат.
- Туура формулаларды жазыңыз.
- Атомдорду санаңыз.
- Индексти эмес, бүтүн коэффициенттерди өзгөртүңүз.
- Эң кичине катышка кыскартыңыз.
- Атом жана зарядды текшериңиз.
2H2 + O2 → 2H2O
Эки тарапта 4 H жана 2 O.
Эки тарапта 4 H жана 2 O.
3. Стехиометриялык маани
Коэффициенттер зат өлчөмдөрүнүн катышын берет. N2 + 3H2 → 2NH3 теңдемесинде бир моль N2 үч моль H2 менен реакция кылып, эки моль NH3 түзөт. Чыныгы жүрүштү чектөөчү реагент аныктайт.