Дүйнөлүк тартылуу, ыргытылган дене жана спутниктер
Бир закон түшкөн алманы да, ыргытылган топту да, асмандагы Айды да түшүндүрөт.
Негизги ой: Аалымдагы ар бир дене башка ар бир денени тартат. Ньютондун дүйнөлүк тартылуу закону ушул тартуунун чоңдугун берет. Жердин бетинин жанында ушул эле тартылууну биз оордук күчү деп атайбыз; ал ар бир түшкөн денеге g ылдамдануусун берет жана Айды жана жасалма спутниктерди орбитада кармап турууга жетиштүү күчтүү.
Бул теманын аягында сиз:
- дүйнөлүк тартылуу законун айта аласыз жана F = G·m1m2/r2 колдоно аласыз;
- эркин түшүүдө бардык денелер бирдей g ылдамдануусуна ээ экенин түшүндүрө аласыз;
- тик өйдө же ылдый ыргытылган дененин кыймылын сүрөттөй жана эсептей аласыз;
- жасалма спутник кантип орбитада кармалып турарын түшүндүрүп, биринчи космостук ылдамдыкты баалай аласыз.