Ийри сызыктуу жана айлана боюнча кыймыл
Дене ийри сызык боюнча кыймылдаганда, ылдамдыгынын багыты дайыма өзгөрөт — модулу өзгөрбөй турса да.
Негизги идея: Ийри сызыктуу кыймылда дене ийри сызык боюнча жылат, ошондуктан анын ылдамдыгынын багыты чекиттен чекитке өзгөрөт. Эң жөнөкөй жана эң маанилүү учуру — айлана боюнча бир калыптагы кыймыл. Аны сүрөттөө үчүн эки ылдамдык колдонулат: сызыктуу ылдамдык v (дене айлана боюнча секундасына канча метр басып өтөт) жана бурчтук ылдамдык ω (радиус секундасына канча радианга бурулат). Аларды жөнөкөй формула байланыштырат: v = ωR.
Теманын аягында сиз:
- ийри сызыктуу кыймылда ылдамдык эмне үчүн жаныма (тангенс) боюнча багытталганын түшүндүрө аласыз,
- айлана боюнча кыймылдын периоду T менен жыштыгын ν аныктай аласыз,
- сызыктуу ылдамдыкты v = 2πR/T формуласы менен таба аласыз,
- бурчтук ылдамдыкты ω = 2π/T формуласы менен таап, v = ωR колдоно аласыз,
- борборго умтулган ылдамдануну a = v2/R = ω2R формуласы менен таба аласыз.