9-класс физикасы
Ядролук энергия: реакциялар, бөлүнүү жана синтез; радиациялык коопсуздук
Ядролук реакциялар атом ядролорун өзгөртөт жана продуктулардын жалпы тынчтык массасы баштапкы системанын массасынан айырмалангандыктан энергия бөлүшү мүмкүн.
1. Негизги ойлор жана окуу максаттары
- Бөлүнүүдө оор ядро жеңил бөлүктөргө ажырап, адатта энергия жана кошумча нейтрондор бөлүнөт.
- Синтезде жеңил ядролор биригет; электрдик түртүлүүнү жеңүү үчүн өтө жогорку температура же башка кармоо ыкмасы керек.
- Бөлүнгөн ядролук энергия масса кемтиги менен E = delta_m c^2 аркылуу байланышат; толук энергия жана заряд сакталат.
- Реактордо бөлүнүүнүн чынжыр реакциясы отун геометриясы, жайлаткыч, жутуучу таякчалар жана үзгүлтүксүз муздатуу менен башкарылат.
- Радиациядан коргонуу убакытты кыскартууну, аралыкты көбөйтүүнү, ылайыктуу экранды, дозаны жана булганууну көзөмөлдөөнү айкалыштырат.
2. Физикалык модель
Ядролук реакциялар атом ядролорун өзгөртөт жана продуктулардын жалпы тынчтык массасы баштапкы системанын массасынан айырмалангандыктан энергия бөлүшү мүмкүн.
Ядролук реакциялар атом ядролорун өзгөртөт жана продуктулардын жалпы тынчтык массасы баштапкы системанын массасынан айырмалангандыктан энергия бөлүшү мүмкүн. Модель байкалган өзгөрүүлөрдү өлчөнүүчү чоңдуктар жана сакталуу закондору менен байланыштырат.
Байланышты колдонуудан мурда эсептөө системасы, системанын чеги, баштапкы абал жана жакындатуулар көрсөтүлөт. Жыйынтык ошол шарттар аткарылганда гана туура.