Бөлүкчөлөрдөн материалдын касиеттерине
Химиялык байланыш атомдорду же иондорду бирге кармаган тартуу. Кристаллдык торчо — катуу заттагы бөлүкчөлөрдүн иреттүү үч өлчөмдүү жайгашуусу. Материалды түшүндүрүү үчүн байланыштын түрүн жана торчодогу бөлүкчөлөрдү аныктоо керек.
Максаттар: иондук, коваленттик жана металлдык байланыштарды айырмалоо; иондук, молекулалык, атомдук жана металлдык торчолорду айырмалоо; эрүү, өткөрүмдүүлүк, катуулук жана морттукту божомолдоо.
1. Байланыштын үч модели
Иондук
Моделде электрондор өтүп, карама-каршы заряддуу иондор түзүлөт жана электростатикалык тартуу менен кармалат. Мисал: Na+ жана Cl−.
Коваленттик
Атомдор электрон жуптарын бөлүшөт. Тең бөлүшүү H2деги полярсыз, тең эмес бөлүшүү HClдеги полярдуу байланышты берет.
Металлдык
Оң металл иондору кыймылдуу делокалдашкан электрондорго тартылат. Электрондордун кыймылы электр жана жылуулук өткөрүмдүүлүктү түшүндүрөт.
2. Төрт түзүлүш
| Торчо | Бөлүкчөлөр жана күчтөр | Касиеттер | Мисал |
|---|---|---|---|
| Иондук | катиондор жана аниондор; күчтүү тартуу | жогорку эрүү температурасы; морт; эритмеде жана балкымада өткөрөт | NaCl |
| Молекулалык | молекулалар; алсызыраак молекула аралык күчтөр | көбүнчө жеңил эрийт; адатта өткөрбөйт | йод, муз |
| Атомдук | атомдор бүт тармакта коваленттик байланышта | өтө катуу; жогорку эрүү температурасы; адатта өткөрбөйт | алмаз, SiO2 |
| Металлдык | металл иондору жана делокалдашкан электрондор | өткөрүмдүү; согулма; ийилчээк | Cu, Fe |
3. Божомол алгоритми
- Формула металлды, иондорду, өзүнчө молекулаларды же коваленттик тармакты билдирерин аныктаңыз.
- Жеңүү керек болгон тартуу күчтөрүн атаңыз.