Органикалык эмес заттарды классификациялоо, атоо жана байланыштыруу
Төрт негизги класс — оксиддер, кислоталар, негиздер жана туздар. Номенклатура курамды сүрөттөйт, генетикалык байланыштар бир класстын башка класска айланышын көрсөтөт.
Максаттар: формула боюнча классты таануу; мектептик ИЮПАК аталыштарын жана рим цифраларын колдонуу; заряддары тең формула түзүү; реакцияларды жана айлануу чынжырларын божомолдоо.
1. Төрт класс
| Класс | Белги | Мисалдар | Кадимки реакция |
|---|---|---|---|
| Оксид | кычкылтек менен бинардык бирикме | CaO, CO2, Fe2O3 | негиздик оксид + кислота; кислоталык оксид + негиз |
| Кислота | иондошуучу H жана кислота калдыгы | HCl, H2SO4, HNO3 | кислота + негиз → туз + суу |
| Негиз | металл же NH4 катиону жана OH | NaOH, Ca(OH)2, Cu(OH)2 | негиз + кислота → туз + суу |
| Туз | катион жана кислота калдыгынын аниону | NaCl, K2SO4, CaCO3 | чөкмө, газ же алсыз электролит түзүлгөн алмашуу |
2. Системалуу аталыштар
Иондук бирикмеде анион менен катион тилде кабыл алынган тартипте аталат. Өзгөрмө кычкылдануу даражасы бар металл үчүн рим цифрасы колдонулат: FeO — темир(II) оксиди, Fe2O3 — темир(III) оксиди. Негиздер «гидроксид» сөзүн камтыйт. Кислоталар белгиленген мектептик аталыштарды колдонот. Туздар анион боюнча хлорид, сульфат, нитрат, карбонат деп аталат.
Рим цифрасы атомдордун санын эмес, кычкылдануу даражасын көрсөтөт. Темир(III) оксидинде Fe +3.
3. Формула түзүү
- Катион жана анионду заряддары менен жазыңыз.
- Жалпы заряд нөл болгон эң кичине бүтүн катышты табыңыз.
- Индекстерди коюңуз; көп атомдуу ион кайталанса кашаа колдонуңуз.
- Оң жана терс заряддардын теңелишин текшериңиз.