Реакцияларды классификациялоо жана энергияны эсепке алуу
Бир теңдемени заттардын кайра түзүлүшү, энергия алмашуу, кычкылдануу даражасынын өзгөрүшү, кайталанмалуулук жана катализатордун катышуусу боюнча өзүнчө классификациялоого болот.
1. Заттардын кайра түзүлүшү
| Түрү | Схема | Мисал |
|---|---|---|
| Кошулуу | A + B → AB | 2Mg + O2 → 2MgO |
| Ажыроо | AB → A + B | CaCO3 → CaO + CO2 |
| Орун басуу | A + BC → AC + B | Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2 |
| Алмашуу | AB + CD → AD + CB | HCl + NaOH → NaCl + H2O |
Схемалар деталдуу механизмди эмес, курамды сүрөттөйт. Адегенде теңдемени теңдеңиз. Коэффициенттер санды өзгөртөт, индекстер заттын формуласына кирет.
2. Жылуулук эффекти
Экзотермиялык реакция системадан чөйрөгө энергия берет; продуктылардын химиялык энергиясы төмөн, $ΔH<0$. Эндотермиялык реакция энергияны сиңирет; продуктылар жогору, $ΔH>0$. Температуранын өзгөрүшү чөйрө менен жылуулук алмашууну эске алганда гана далил болот.
3. Термохимиялык теңдемелер
Термохимиялык теңдеме теңделген реакцияны, зарыл болсо абалдарды жана жазылган коэффициенттер үчүн энергияны камтыйт. CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O, $ΔH<0$ — экзотермиялык процесс. Бардык коэффициент эки эселенсе, энергия да эки эселенет. Теңдеме тескери жазылса, $ΔH$ белгиси өзгөрөт.