Темир жана анын кошулмалары
Темир металлургияны, редокс химиясын жана сапаттык анализди байланыштырат. Анын кеңири таралган +2 жана +3 кычкылдануу даражалары ар башка түстөгү жана реакциядагы кошулмаларды берет.
Максаттар. Темирди өткөөл металл катары сүрөттөө; Fe2+ жана Fe3+ айырмалоо; чөктүрүү жана редокс теңдемелерин жазуу; домнада алууну жана болот өндүрүүнү түшүндүрүү.
1. Металл жана анын реакциялары
Темир — бекем, тыгыз жана өткөргүч өткөөл металл. Ал көбүнчө Fe2+ жана Fe3+ түзөт. Таза темир салыштырмалуу жумшак, ал эми көмүртек жана башка кошумчалар катуулугу, бекемдиги жана коррозияга туруктуулугу башкарылган болотторду түзөт.
Fe + 2HCl → FeCl2 + H2. Темир жезден активдүүрөөк: Fe + CuSO4 → FeSO4 + Cu. Шарттар кычкылдануу даражасын жана продуктуну аныктайт; ар бир кычкылдандыргыч бирдей оксид берет деп айтууга болбойт.
| Материал | Курам идеясы | Кадимки натыйжа |
|---|---|---|
| Темир | Негизинен Fe | Ийилгич, азыраак катуу |
| Аз көмүртектүү болот | Fe жана аз C | Бекем жана калыпталуучу |
| Көбүрөөк көмүртектүү болот | Fe ичинде көбүрөөк C | Катуураак, көбүнчө азыраак ийилгич |
| Коррозияга туруктуу болот | Пассивдешүүнү колдогон кошумчалар | Ылайыктуу чөйрөдө туруктуураак |
2. Оксиддер, гидроксиддер жана туздар
| Зат | Fe даражасы | Көрүнүшү |
|---|---|---|
| FeO | +2 | Кара катуу зат |
| Fe2O3 | +3 | Кызыл-күрөң |
| Fe3O4 | +2/+3 | Кара магниттик |
| Fe(OH)2 | +2 | Абада кычкылданган жашыл чөкмө |
| Fe(OH)3 | +3 | Кызыл-күрөң чөкмө |