Көмүртек оксиддери жана карбонаттык система
Көмүртек эки маанилүү газ түрүндөгү оксидди түзөт. Көмүртек монооксиди CO — көмүртектин кычкылдануу даражасы +2 болгон сызыктуу эки атомдуу молекула. Ал түссүз, жытсыз жана өтө уулуу: гемоглобин менен бекем байланышып, кандын кычкылтек ташуу жөндөмүн төмөндөтөт. Кычкылтек жетишсиз болгондо толук эмес күйүүдөн пайда болушу мүмкүн. Аны жыт аркылуу аныктоого болбойт; отун жагуучу жабдууларды тейлеп, сертификатталган CO датчиктерин колдонуу керек.
Көмүртек диоксиди CO2 — көмүртектин кычкылдануу даражасы +4 болгон сызыктуу молекула. Ал толук күйүүдө жана дем алууда пайда болуп, фотосинтезде сарпталат жана кислоталык оксид болуп эсептелет. CO2 CO сыяктуу уулуу эмес, бирок жогорку концентрацияда кычкылтекти сүрүп чыгарып, муунтууга алып келиши мүмкүн. Ал ошондой эле Жердин энергия тең салмагына таасир эткен парник газы.