Мезгилдик система атом түзүлүшүнүн картасы катары
Мезгилдик мыйзам боюнча элементтердин жана алардын бирикмелеринин касиеттери атомдук номер өскөн сайын мезгилдүү өзгөрөт. Бул сырткы электрондордун окшош жайгашуусу кайталанганы менен түшүндүрүлөт.
1. Орду жана электрондук түзүлүшү
Атомдук номер $Z$ протондордун санына, ал эми нейтралдуу атомдо электрондордун санына барабар. Электрондор энергетикалык деңгээлдерге жайгашат. Алгачкы 20 элемент үчүн 2, 8, 8, 2 мектептик модели колдонулат. Мезгилдин номери ээлеген деңгээлдердин санын көрсөтөт. Негизги топтордо топтун орду валенттик электрондордун санын аныктоого жардам берет. Ошондуктан бир топтогу элементтер окшош иондорду жана бирикмелерди түзөт.
2. Мыйзам ченемдүүлүктүн себеби
Мезгилде ар бир кийинки атом бир протон жана бир электрон алат, бирок жаңы электрон ошол эле негизги деңгээлге кирет. Ядронун заряды өскөндө электрондор күчтүүрөөк тартылат, ошондуктан атомдук радиус адатта азаят. Электрон берүү кыйындайт, электрон тартуу жеңилдейт: металлдык касиет азайып, металл эместик касиет күчөйт. Топ боюнча ылдый жаңы деңгээл кошулат. Аралык жана экрандашуу өскөндүктөн сырткы электрон начарыраак кармалат, радиус чоңоёт.
3. Орунду окуу алгоритми
- $Z$ боюнча протон жана электрон санын табыңыз.