Реакциянын ылдамдыгы, жолу жана чеги
Ылдамдык реагенттердин сарпталышы же продуктылардын түзүлүшү канчалык тез экенин көрсөтөт. Катализ жолду жана ылдамдыкты өзгөртөт. Жабык системада түз жана тескери реакциялардын ылдамдыгы тең болгондо тең салмактуулук орнойт.
Максаттар: кагылышуу теориясын колдонуу; концентрация, газ басымы, температура, беттик аянт жана катализатор таасирин түшүндүрүү; ылдамдык менен тең салмактуулуктун абалын айырмалоо; динамикалык тең салмактуулукту сүрөттөө.
1. Кагылышуу теориясы
Бөлүкчөлөр жетиштүү энергия жана ылайыктуу багыт менен кагылышы керек. Минималдуу тоскоол — активдештирүү энергиясы. Секундадагы эффективдүү кагылышуулардын саны көбөйгөндө ылдамдык өсөт. Аны газ көлөмү, масса, түс же концентрациянын убакыт боюнча өзгөрүшү менен өлчөөгө болот.
2. Ылдамдык факторлору
| Өзгөрүү | Түшүндүрмө |
|---|---|
| Концентрация жогору | көлөмдө бөлүкчө көп, кагылышуу көбөйөт |
| Газ басымы жогору | бөлүкчөлөр жакын, кагылышуу көп |
| Температура жогору | бөлүкчөлөр тез, көп кагылышуу тоскоолду жеңет |
| Катуу заттын беттик аянты чоң | кагылышууга жеткиликтүү бөлүкчө көп |
| Катализатор | активдештирүү энергиясы төмөн башка жол |
Катализатор жалпы сарпталбайт. Ал түз жана тескери реакцияларды тездетет, тең салмактуулукка эрте жеткирет, бирок ошол температурадагы тең салмак курамын өзгөртпөйт.