Импульс жана кагылышуулар; реактивдик кыймыл
Бир сакталуучу чоңдук кагылышууну, кайтарымды жана ракеталарды бир сапта чечет
Негизги идея: ар бир кыймылдап жаткан денеде импульс деп аталган чоңдук бар, p = mv. Денелер бири-бирине аракет кылганда — эки машина кагылышканда, мылтык ок атканда, ракета кыймылдаткычын күйгүзгөндө — сырттан күч аракет кылбаса, бүтүндөй тайпанын жалпы импульсу өзгөрбөйт. Бул жалгыз эреже, импульстун сакталуу закону, аракеттешүү учурундагы күчтөр өлчөө үчүн өтө татаал болсо да, акыркы ылдамдыкты алдын ала айтууга мүмкүндүк берет. 7–9-класстарда кыймылды күчтөр жана энергия менен чечкенсиз; бул жерде механиканын үчүнчү улуу эсеп куралы кошулат.
Аягында сиз төмөнкүлөрдү жасай аласыз:
- импульсту вектор катары аныктап, анын СИ бирдигин атай аласыз;
- импульстун өзгөрүү теоремасын FΔt = Δp колдоносуз;
- импульс качан сакталарын айтып, Σpчейин = Σpкийин колдоносуз;
- серпилгич кагылышууну серпилгич эмес кагылышуудан айырмалайсыз;
- реактивдик кыймылды жана кайтарымды импульс аркылуу түшүндүрөсүз;
- көп кадамдуу сандык маселелерди туура белги жана бирдиктер менен чечесиз.