Иш, кубаттуулук, энергия; шамалдын жана суунун энергиясы
Күчтөр энергияны кантип өткөрөрүн, бул өткөрүү канчалык тез жүрөрүн жана тоо дарыясын кантип электрге айландырышарын
Негизги идея: күч денени өз багыты боюнча жылдырганда иш аткарат, ал эми иш дал берилген энергиянын санына барабар. Энергия кыймыл түрүндө (кинетикалык) же талаадагы абал түрүндө (потенциалдык) сакталышы мүмкүн, ал эми сүрүлүшсүз системада толук механикалык энергия туруктуу бойдон калат. Кубаттуулук энергия канчалык тез берилерин көрсөтөт. Бул бир нече идея бардыгын башкарат — көтөрүлгөн мектеп рюкзагынан баштап Нарын дарыясындагы Токтогул ГЭСине чейин.
Теманын аягында сиз:
- механикалык ишти A = Fs cos α эсептеп, анын белгисин аныктай аласыз,
- кубаттуулукту N = A/t = Fv жана анын бирдиги ваттты колдоно аласыз,
- кинетикалык энергияны Eк = mv2/2 жана потенциалдык Eп = mgh колдоно аласыз,
- күчтөрдү майда-чүйдөсүнө чейин билбестен, механикалык энергиянын сакталуу законун колдоно аласыз,
- чыныгы машинанын ПАКын η эсептеп, шамал менен суу пайдалуу энергияны кантип алып жүрөрүн түшүндүрө аласыз.