Илимий моделдөө жана эксперименттик маалымат
Физика жөнөкөйлөштүрүлгөн моделдерди тактыгы чектелген өлчөөлөр менен байланыштырат.
1. Модель жана божомол
Илимий модель суроо үчүн керек болгон белгилерди сактап, калгандарын атайын эске албайт. Материалдык чекиттин өлчөмү жок, идеал жиптин массасы жок, туруктуу ылдамдануу модели каршылыктын өзгөрүшүн эске албайт. Пайдалуу модель божомолдорун көрсөтөт, текшерилүүчү жыйынтык берет жана колдонуу чеги бар.
2. Өлчөө жана белгисиздик
Натыйжа x = xмыкты ± Δx түрүндө жазылат. Белгисиздик — ката кетирүү эмес, мүмкүн болгон интервал. Аналогдук шкала үчүн бөлүктүн жарымы практикалык баа болот. Кайталоо кокустук чачыроону азайтат: орточо маани жакшы баа, диапазондун жарымы белгисиздиктин баасы. Салыштырма белгисиздик Δx/x.
| Түрү | Белгиси | Аракет |
|---|---|---|
| Кокустук | Маанилер эки жакка чачырайт | Кайталоо жана орточолоштуруу |
| Системалуу | Баары бир жакка жылат | Калибрлөө жана нөлдү текшерүү |
3. Таблицадан графикке
Бирдиктер аталышта көрсөтүлөт. Көз карандысыз чоңдук горизонталдык, көз каранды чоңдук вертикалдык огуна түшүрүлөт. Эң ылайыктуу сызык тенденцияны көрсөтөт; анын жантаюусу физикалык туруктууну бере алат. Чектен чыккан чекит себепсиз өчүрүлбөйт.
Изилдөө кадамдары
- Өлчөнүүчү суроо жана модель түзүңүз.
- Өзгөрмөлөрдү жана көзөмөлдү аныктаңыз.
- Прибор жана белгисиздикти тандаңыз.
- Өлчөөнү кайталап, таблица түзүңүз.
- График түзүп, божомол менен салыштырып, чектөөнү баалаңыз.