Бүткүл дүйнөлүк тартылуу, спутниктер жана космостук ылдамдыктар
Бир закон түшкөн алманы да, Айдын орбитасын да, ар бир учурулган космос аппаратын да түшүндүрөт.
Негизги идея: Ааламдагы каалаган эки масса бири-бирин массалары менен чоңоюп, ортосундагы аралыктын квадратына тескери азайган күч менен тартат. Ыргытылган ташты жерге тарткан ошол эле күч Айды Жердин тегерегинде, спутниктерди планетанын тегерегинде кармап турат. Денеге капталга жетиштүү ылдамдык берсең, анын тынымсыз түшүүсү эч качан жерге жетпейт — ал орбитага чыгат. Дагы көбүрөөк берсең — ал космоско учуп кетет.
Сабактын аягында сиз:
- бүткүл дүйнөлүк тартылуу законун айтып, колдоно аласыз, F = G·m1m2 / r2;
- гравитациялык туруктуу G деген эмне жана аны кантип өлчөгөнүн түшүндүрөсүз;
- планетанын бетиндеги оордук күчүн g = GM / R2 менен байланыштырасыз;
- жасалма спутникке эмне үчүн так ылдамдык керек экенин көрсөтүп, биринчи космостук ылдамдыкты чыгарасыз;
- экинчи космостук ылдамдыкты (качуу ылдамдыгын) чыгарып, аны биринчиси менен байланыштырасыз;
- космосту өздөштүрүүнүн пайдасын жана чыгымын өлчөйсүз.