Кулон закону жана электр талаасынын чыңалуусу
Заряддар канчалык күч менен тартышат жана түртүшөт, алардын айланасындагы көрүнбөгөн талааны кантип өлчөйбүз?
Негизги ой: Зарядталган денелер бири-бирине тийбей эле аракет кылышат. Кулон закону бул күчтүн канчалык чоң экенин так көрсөтөт, ал эми электр талаасынын чыңалуусу мейкиндиктин ар бир чекитинде талаа канчалык күчтүү экенин көрсөтөт.
Сабактын аягында сиз:
- Кулон законун айтып, F = k·q1q2/r2 формуласын колдоно аласыз,
- заряд же аралык өзгөргөндө күч кантип өзгөрөрүн түшүндүрө аласыз,
- талаанын чыңалуусун E = F/q деп аныктап, анын бирдигин атай аласыз,
- жалгыз чекиттик заряддын талаасын таап, күч сызыктарынын сүрөтүн окуй аласыз,
- СИ бирдиктери менен жөнөкөй эсептерди чыгара аласыз.
1. Электр заряды жөнүндө кыскача кайталоо
Өткөн сабакта сиз электр заряды менен таанышкансыз. Заряддын эки түрү бар: оң жана терс. Аракеттешүүнүн эрежеси кыска жана белгилүү:
- Бирдей аттуу заряддар түртүшөт (эки оң же эки терс заряд бири-биринен алыстайт).
- Ар аттуу заряддар тартышат (оң менен терс бири-бирине жакындайт).
Заряд кулон менен өлчөнөт (белгиси Кл). Бир кулон — абдан чоң заряд; электростатикада биз көбүнчө микрокулон сыяктуу кичинекей үлүштөр менен иштейбиз, мында 1 мкКл = 10−6 Кл. Бир чекитке батчу, өлчөмүн эске албай койсо боло турган ушунчалык кичине заряд чекиттик заряд деп аталат. Кулон закону дал ушул чекиттик заряддар үчүн жазылган.