Физика, 8-класс · Термодинамика
Эрүү жана кристаллдашуу
Фазалык өтүүдө бөлүкчөлөрдүн жайгашуусу өзгөрөт. Температура убактылуу туруктуу болсо да, энергия затка кирет же андан чыгат.
Окуу максаттары
- Бөлүкчөлөр модели менен эрүү жана кристаллдашууну айырмалоо.
- $Q=\lambda m$ формуласын SI бирдиктери жана энергиянын багыты менен колдонуу.
- Идеалдуу ысытуу же муздатуу графигиндеги платону чечмелөө.
- Өтө муздоо менен өзөк пайда болууну моделдин чектери менен түшүндүрүү.
1. Бир өтүүнүн эки багыты
Эрүү — катуу абалдан суюк абалга өтүү. Зат энергияны сиңирет, ал эми катуу заттын иреттүү түзүлүшү бузулат. Кристаллдашуу, башкача айтканда суюктуктун тоңушу, тескери өтүү: иреттүү катуу зат түзүлүп, энергия айлана-чөйрөгө берилет.
Берилген басымда таза кристаллдык заттын тең салмактуу эрүү температурасы болот; анда катуу жана суюк фазалар чогуу жашай алат. Эрүү температурасы затка да, басымга да көз каранды. Кошулмалар өтүүнү жылдырып же кеңейте алат. Айнек жана көп полимерлер аморфтук болгондуктан, бир так платонун ордуна температура аралыгында жумшарат.
Бөлүкчөлөр жоголбойт жана химиялык табиятын өзгөртпөйт. Алардын жайгашуусу жана өз ара аракеттенүү энергиясы өзгөрөт. Берилген ар бир джоуль температураны сөзсүз жогорулатпайт.
2. Салыштырма эрүү жылуулугу
$m$ масса фазалык өтүү температурасында катуу жана суюк абалдардын ортосунда толук өтсө, берилген энергиянын модулу
$$Q=\lambda m$$
же $\lambda=Q/m$