Линзалар, көрүү жана оптикалык приборлор
Негизги ой: линза көп нурлардын багытын башкарылып өзгөртүп, экранда, торчодо же жарык сезгич сенсордо сүрөттөлүш түзөт.
Окуу максаттары
- чогултуучу жана чачыратуучу линзаларды айырмалоо;
- негизги нурларды жана жука линзанын формуласын колдонуу;
- фокустук аралыкты оптикалык күч менен байланыштыруу;
- аккомодацияны жана көрүүнү оңдоону түшүндүрүү;
- фотоаппаратты, лупаны жана микроскопту линзалар системасы катары сүрөттөө.
Линзанын түшүнүктөрү
Чогултуучу линза ортосунда калың болуп, параллель параксиалдык нурларды башкы фокуска жакындатат. Чачыратуучу линза нурларды түшүү тарабындагы фокустан чыккандай таратып жиберет. Фокустук аралык $f$ оптикалык борбордон фокуска чейин өлчөнөт. $f$ метр менен берилсе, оптикалык күч $P=1/f$; бирдиги — диоптрия.
Сүрөттөлүш жана формула
Жука линза үчүн $1/f=1/d_o+1/d_i$. Чоңойтуу $m=h_i/h_o=-d_i/d_o$. Оң экран аралыгы чыныгы сүрөттөлүштү билдирет. Жалган сүрөттөлүштү экранга түшүрүүгө болбойт, анткени нурлар чындап эмес, көрүнүштө гана кесилишет.
Үч негизги нур
- Окко параллель нур линзадан кийин алыскы фокус аркылуу өтөт.
- Жакынкы фокус аркылуу келген нур линзадан кийин окко параллель кетет.
- Оптикалык борбор аркылуу өткөн нур дээрлик түз уланат.
Куруу тартиби: ок жана линзаны сызыңыз; эки фокусту белгилеңиз; нерсенин чокусунан эки негизги нур өткөрүңүз; алардын кесилиши сүрөттөлүштүн чокусун берет; сүрөттөлүш чыныгыбы же жалганбы, түзбү же тескериби, чоңбу же кичинеби аныктаңыз.