8-класс физикасы · Термодинамика
Жылуулук кыймылы, температура жана жылуулуктан кеңейүү
Температура бөлүкчөлөрдүн көзгө көрүнбөгөн кыймылын термометрлерде, көпүрөлөрдө, рельстерде жана зымдарда байкалган өзгөрүүлөр менен байланыштырат.
Негизги ой
Ысытканда бөлүкчөлөр адатта энергиялуураак кыймылдап, алардын орточо аралыгы чоңоёт, ошондуктан нерсе кеңейет.
Сабактын максаттары
- Жылуулук кыймылын бөлүкчөлөр модели менен түшүндүрүү.
- Цельсий жана Кельвин шкалаларын окуп, маанилерин айландыруу.
- Бөлүкчөлөрдүн өзү чоңоёт дебестен кеңейүүнү түшүндүрүү.
- Узундуктун өзгөрүшүн эсептеп, жылуулук боштуктарынын маанисин айтуу.
1. Зат таптакыр кыймылсыз болбойт
Ар бир заттын атомдору жана молекулалары тынымсыз, башаламан кыймылда болот. Газда алар кагылышуулардын ортосунда учат, суюктукта коңшу бөлүкчөлөрдүн арасынан жылат, ал эми катуу нерседе дээрлик туруктуу тең салмак абалдарынын айланасында термелет. Мындай микроскопиялык кыймыл жылуулук кыймылы деп аталат.
Нерсени агрегаттык абалын өзгөртпөй ысытканда, бөлүкчөлөрүнүн орточо кинетикалык энергиясы көбөйөт. Ар бир бөлүкчөнүн ылдамдыгы бирдей эмес жана айрым бөлүкчө убактылуу жайлашы мүмкүн, бирок өтө көп бөлүкчөнүн орточо энергиясы жогорулайт.