Химиялык реакцияларда массанын сакталышы
Химиялык реакцияларда жаңы заттар атомдордун кайра топтолушунан пайда болот. Атомдор түзүлбөйт жана жок болбойт, ошондуктан бардык зат эске алынганда жалпы масса туруктуу калат.
1. Массанын сакталуу закону
Жабык система айлана-чөйрө менен энергия алмаша алат, бирок зат кирбейт жана чыкпайт. Реакцияда байланыштар өзгөрүп, атомдор жаңы топторду түзөт. Ар бир элементтин атомдорунун саны жана түрү сакталгандыктан, бардык продуктулардын жалпы массасы бардык реагенттердин жалпы массасына барабар.
Ачык идиштен газ бөлүнүп чыкса, ичинде калган заттын өлчөнгөн массасы азайышы мүмкүн. Катуу зат абадагы кычкылтек менен кошулса, массасы көбөйүшү мүмкүн. Закон бузулган жок: зат тандалган системанын чегинен өттү.
2. Химиялык теңдеме эмнени көрсөтөт
Химиялык теңдеме — реакциянын символдук жазылышы. Реагенттер сол жакта, жебе «пайда кылат» дегенди билдирет, продуктулар оң жакта жазылат. Плюс белгиси ар башка заттарды бөлөт.
\(2H_2 + O_2 \rightarrow 2H_2O\)
реагенттер ( ightarrow) продуктулар
Абалды көрсөтүүчү белгилер: (s) — катуу, (l) — суюк, (g) — газ, (aq) — сууда эриген. Ысытуу сыяктуу шарттар жебенин үстүнө жазылат; алар реагент же продукт эмес.
3. Коэффициенттер менен индекстердин милдеттери ар башка
Коэффициент
Формуланын алдындагы сан бүт формуланы көбөйтөт. (2H_2O) жазуусунда 2 коэффициенти жалпысынан төрт H жана эки O атомун берет. Коэффициентти өзгөртүү бөлүкчөлөрдүн санын өзгөртөт, химиялык түрүн өзгөртпөйт.