Кычкылдануу даражалары жана нейтралдуу формулалар
Кычкылдануу даражалары электрондорду эсептөө үчүн шарттуу сандар. Нейтралдуу бирикмеде жалпы салым нөл болушу үчүн индекстер тандалат.
Окуу максаттары
- кеңири колдонулган кычкылдануу даражасы эрежелерин колдонуу;
- заряд суммасынан белгисиз маанини табуу;
- нейтралдуу формулаларды түзүү жана кыскартуу;
- көп атомдуу иондор менен кашааны туура колдонуу.
1. Мааниси жана эрежелер
Кычкылдануу даражасы — электрондорду шарттуу эсептөө үчүн берилген сан. Белги биринчи жазылат: +2 же −1. Бир атомдуу иондун даражасы анын зарядына тең, бирок коваленттик бирикмедеги атомдун даражасы толук ионду билдирбейт.
| Эреже | Мисал |
|---|---|
| Жөнөкөй зат = 0 | Na, O₂, Cl₂: 0 |
| Бир атомдуу ион = заряд | Mg²⁺: +2; Cl⁻: −1 |
| 1-топ адатта +1; 2-топ +2 | NaCl; CaO |
| Фтор бирикмеде = −1 | HF |
| Кычкылтек адатта −2 | H₂O, CO₂ |
| Суутек металл эместер менен адатта +1 | HCl, H₂O |
| Сумма = бөлүкчөнүн заряды | нейтралдуу бирикме: 0; ион: анын заряды |
2. Белгисиз кычкылдануу даражасы
Белгисизди $x$ деп белгилеп, ар бир даражаны индексине көбөйтүп, сумманы бөлүкчөнүн зарядына теңеңиз. CO₂де кычкылтек $2(-2)=-4$ берет, демек $x-4=0$ жана көмүртек +4. $SO_4^{2-}$ үчүн $x+4(-2)=-2$, ошондуктан күкүрт +6.
3. Иондордон формула түзүү
- Адегенде катионду, анан анионду заряддары менен жазыңыз.
- Жалпы зарядды нөл кылган эң аз ион санын табыңыз; эң кичине жалпы эселик ыңгайлуу.
- Сандарды индекс кылып жазыңыз, 1 индекси жазылбайт.
- Эң жөнөкөй бүтүн катышка кыскартыңыз.
- Заряд суммасын кайра эсептеңиз.
Мисал: $Al^{3+}$ жана $O^{2-}$ үчүн жалпы заряд 6: эки Al жана үч оксид-ион, формула $Al_2O_3$.