Мезгилдик мыйзам: мыйзамченемдүүлүктү ачкан тартип
Мезгилдик таблица элементтердин жөн гана тизмеси эмес. Ал атомдук номердин өсүшү боюнча түзүлгөндүктөн, химиялык касиеттердин кайталануучу мыйзамченемдүүлүгү көрүнөт.
Окуу максаттары
- заманбап мезгилдик мыйзамды түшүндүрүү;
- мезгил менен топту айырмалоо;
- элементтин орду боюнча этият божомол жасоо;
- негизги аймактарды жана элементтердин үй-бүлөлөрүн табуу.
1. Негизги ой
Ар бир элементтин бир атомуна тиешелүү протондордун санына барабар атомдук номери бар. Заманбап мезгилдик мыйзам: элементтер атомдук номердин өсүшү боюнча жайгашканда, алардын физикалык жана химиялык касиеттери мезгил-мезгили менен өзгөрөт. Башкача айтканда, белгилүү бир катардан кийин окшош мыйзамченемдүүлүктөр кайра пайда болот. Демек, негизги иреттөөчү белги — атомдук номер; салыштырма атомдук масса эсептер үчүн маанилүү, бирок элементтин ордун аныктабайт.
2. Таблица кантип түзүлгөн
Мезгилдер
Горизонталдык катарлар мезгилдер деп аталат. Жети мезгил бар. Оңго бир уяча жылганда атомдук номер адатта бирге өсөт, касиеттер болсо бара-бара өзгөрөт.
Топтор
Вертикалдык мамычалар топтор деп аталат. Он сегиз топ бар. Негизги топтордун элементтери тышкы электрондорунун түзүлүшү окшош болгондуктан көп учурда окшош реакцияларга кирет.
3. Элементтин ордун окуу кадамдары
- Атомдук номерди табыңыз. Ал элементти жана анын ордун так аныктайт.