Атомдун ичинде: ядро, изотоптор жана катмарлар
Элемент протондордун саны менен аныкталат. Нейтрондордун саны өзгөрүп изотопторду түзөт, ал эми электрондор катмарларда жайгашып, химиялык жүрүм-турумдун көбүн аныктайт.
Окуу максаттары
- протон, нейтрон жана электронду салыштыруу;
- атомдук номер менен массалык санды колдонуу;
- изотопторду таануу;
- алгачкы жыйырма элементтин электрондорун катмарларга бөлүштүрүү.
1. Үч бөлүкчө — үч милдет
| Бөлүкчө | Заряд | Орду | Негизги милдет |
|---|---|---|---|
| Протон | +1 | Ядро | Протондордун саны $Z$ элементти аныктайт. |
| Нейтрон | 0 | Ядро | Массалык санды жана изотопту өзгөртөт. |
| Электрон | −1 | Ядронун айланасындагы катмарлар | Тышкы электрондор байланыштарга жана реакцияларга таасир этет. |
Ядро бүт атомго салыштырмалуу өтө кичине, бирок анын массасынын дээрлик баарын камтыйт. Нейтралдуу атомдо протондор менен электрондордун саны тең болгондуктан заряддар тең салмакталат.
2. Атомдук номер жана массалык сан
Нуклид $^{A}_{Z}X$ түрүндө жазылат: $X$ — элементтин белгиси, $Z$ — атомдук номер, $A$ — массалык сан.
Негизги теңдиктер: $Z=\text{протондор}$; $A=\text{протондор}+\text{нейтрондор}$; демек, $\text{нейтрондор}=A-Z$. Нейтралдуу атом үчүн $\text{электрондор}=Z$.
- $Z$ санын окуп, элементти аныктаңыз.
- $A$ санын окуңуз.
- Нейтрондорду табуу үчүн $A-Z$ эсептеңиз.
- Атом нейтралдуу болсо, электрондордун санын $Z$ ге теңеңиз.