Оксиддер
Оксиддер — кычкылтек менен башка элементтин бинардык бирикмелери. Формуласы, аталышы, алынышы жана реакциялары металлдар, металл эместер, кислоталар жана негиздерди байланыштырат.
Максаттар
- Оксиддерди таануу жана атоо.
- Негиздик, кислоталык жана амфотердик жүрүм-турумду айырмалоо.
- Алуу жолдорун жана жөнөкөй реакцияларды сүрөттөө.
Таануу жана аталыш
Оксидде так эки элемент бар, алардын бири кычкылтек. Кычкылтектин даражасы адатта −2. Башка элемент бир нече даража көрсөтсө, рим цифрасы колдонулат: FeO — темир(II) оксиди, Fe2O3 — темир(III) оксиди.
Түрлөрү
Негиздик оксиддер кислоталар менен: $CuO+2HCl\rightarrow CuCl_2+H_2O$. Кислоталык оксиддер негиздер менен: $CO_2+2NaOH\rightarrow Na_2CO_3+H_2O$. Амфотердик оксиддер, мисалы Al2O3 жана ZnO, кислоталар жана күчтүү негиздер менен реакцияга кирет.
Алуу
- $2Mg+O_2\rightarrow2MgO$ — түз биригүү.
- $Cu(OH)_2\xrightarrow{\Delta}CuO+H_2O$ — гидроксиддин ажыроосу.
- $CaCO_3\xrightarrow{\Delta}CaO+CO_2$ — карбонаттын ажыроосу.
| Түрү | Өнөктөшү | Продуктулар |
|---|---|---|
| Негиздик | Кислота | Туз жана суу |
| Кислоталык | Негиз | Туз жана суу |
| Амфотердик | Кислота же күчтүү негиз | Туздар же комплекстер |
Окшоштук: оксиддин түрү реакциядагы өнөктөштү тандоого окшош.
«Металл — негиздик», «металл эмес — кислоталык» үлгүлөрүндө өзгөчө учурлар бар; реакцияларды эске алыңыз.
Заттарды көзөмөлсүз ысытпаңыз жана күйгүзбөңүз. Чаң жана газ оксиддер кооптуу болушу мүмкүн.
Жыйынтык
Адегенде бинардык формуланы ырастап, анан химиялык жүрүм-турум боюнча түрүн аныктаңыз.
