Мезгилдик тенденциялар: таблица боюнча өзгөрүү
Тенденция — ар бир майда учурга кепилдик эмес, жалпы багыт. Катмарлардын саны жана ядролук тартылуу өлчөм менен мүнөздүн өзгөрүшүн түшүндүрөт.
Окуу максаттары
- радиус жана металлдык мүнөз тенденцияларын сүрөттөө;
- мезгил боюнча жана топ боюнча кыймылды айырмалоо;
- 1- жана 17-топтордун активдүүлүгүн салыштыруу;
- элементти орду жана электрондук схемасы боюнча мүнөздөө.
1. Тенденциялар эмне үчүн пайда болот
Мезгил боюнча протондордун саны өсөт, жаңы электрондор ошол эле негизги катмарга кирет. Ядронун күчтүү тартуусу электрондук булутту жакындатат. Топ боюнча ылдый жаңы катмар кошулат, аралык жана экрандашуу өсүп, атом чоңоёт.
2. Негизги багыттар
| Касиет | Мезгилде солдон оңго | Топ боюнча ылдый |
|---|---|---|
| Атомдук радиус | Адатта азаят | Адатта өсөт |
| Металлдык мүнөз | Адатта азаят | Адатта өсөт |
| Металл эместик мүнөз | Адатта өсөт | Адатта азаят |
Эске сактоо картасы: чоңураак жана металлдыгы күчтүү — төмөн-солдо; металл эместиги күчтүү — жогорку-оңдо.
3. Активдүүлүк үй-бүлөгө көз каранды
Бүт таблица үчүн бир активдүүлүк жебесин колдонбоңуз. 1-топто ылдыйлаган сайын тышкы электрон жеңил жоголот, ошондуктан металл активдүүлүгү өсөт. 17-топто ылдый электрон кошуу кыйыныраак болуп, галоген активдүүлүгү ылдый азаят жана өйдө өсөт.
4. Элементти мүнөздөө планы
- Элемент: атомдук номер протондордун санын берет.
- Мезгил: жөнөкөй моделде толгон катмарлардын санына барабар.
- Негизги топ: валенттик үлгүнү көрсөтөт; 1- жана 2-топтордо 1 жана 2, 13–18-топтордо адатта 3–8 тышкы электрон бар.
- Аймак: металл, металл эмес же металлоид чеги.