Иондук жана коваленттик байланыш
Атомдор валенттик электрондор аркылуу байланышат. Тартылуу айырмасы чоң болсо электрон өтөт, кичине болсо жалпы электрон жуптары түзүлөт.
Окуу максаттары
- валенттик электрондорду жана Lewis чекиттерин колдонуу;
- өткөрүү менен бөлүшүүнү айырмалоо;
- катион, анион, тор жана молекуланы түшүндүрүү;
- электртерстүүлүктү байланыш түрү жана уюлдуулук үчүн сапаттык колдонуу.
1. Валенттик электрондор жана туруктуулук
Валенттик электрондор тышкы катмарда жайгашып, байланышка түз катышат. Көптөгөн негизги топ атомдору туруктуу тышкы түзүлүш алуу үчүн байланыш түзөт: биринчи катмарга эки, кийинки негизги катмарларга көбүнчө сегиз электрон. Дуэт/октет эрежеси 8-класстагы жөнөкөй бирикмелер үчүн пайдалуу, бирок жалпы мыйзам эмес.
2. Иондук байланыш: өткөрүү жана тартылуу
- Металл атому валенттик электронун жоготуп, оң катионго айланат.
- Металл эмес атом электронду кабыл алып, терс анионго айланат.
- Карама-каршы заряддар бардык багытта тартылып, кеңири иондук тор түзөт.
Натрий хлоридинде Na электрон жоготот: $Na\rightarrow Na^+ + e^-$. Хлор аны кабыл алат: $Cl+e^-\rightarrow Cl^-$. Жалпы оң жана терс заряддар тең болгондуктан бирикме нейтралдуу.
3. Коваленттик байланыш: жалпы жуптар
Эки металл эмес атом бир же бир нече электрон жубун бөлүшөт. Эки ядро тең тарткан жалпы жуп коваленттик байланыш түзөт. H₂де бир жалпы жуп, O₂де жөнөкөй Lewis моделинде эки жуп бар. Коваленттик заттар молекулалык же кеңири торлуу болушу мүмкүн.